گل جالیز، انگل صیفی‌جات

گل جالیز یا انگل صیفی جات

گل جالیز یا گلک گیاهی علفی، گلدار و انگلی است که به رنگ‌های زرد، قهوه‌ای و بنفش می‌باشد. این گیاه برای تغذیه و رشد به گیاه دیگر متکی است و چون سبزینه و برگ ندارد نمی‌تواند از نور خورشید استفاده کند. انگل جالیز ریشه باریک ندارد و غده مانند است.

آب و مواد مغذی را از خاک دریافت نمی‌کند.‌ بنابراین برای ادامه حیات متکی به گیاه دیگر است. گل جالیز به ریشه‌ی گیاه میزبان می‌چسبد و از آن تغذیه می‌کند. تکثیر گل جالیز توسط بذر آن است که به صورت کپسول مانند در پایین گل قرار گرفته است.

بذر سالم می‌تواند تا 13 سال جوانه بزند و رشد کند. اما در یک تا دو سالگی توانایی بیشتری برای رشد دارد. دانه این گیاه به گیاه میزبان چسبیده و غده کوچکی را بوجود می‌آورد. از ریشه میزبان تغذیه کرده و رشد می‌کند.

این انگل به صورت ساقه‌ای از قسمت غده مانند بیرون آمده و چندین گل تولید می‌کند و از هر گل تعداد زیادی بذر بوجود می‌آید و باعث آلودگی شدید خاک می‌شود.

زمین آلوده به گل جالیز چگونه است؟

ازدیاد گل جالیز در زمین زراعی باعث از بین رفتن کیفیت محصول می‌شود و عملکرد و ارزش زمین را پایین می‌آورد. در مواردی که گل جالیز مساحت زیادی از زمین را گرفته باشد کشاورز به ناچار کشت خود را رها می‌سازد.

انگل جالیز در چه مناطقی یافت می‌شود؟

این انگل گیاهی در سراسر جهان یافت می‌شود ولی در آسیا، آفریقا، استرالیا و جنوب اروپا شدت بیشتری دارد. در ایران در مناطقی مانند اصفهان، خراسان، فارس، بوشهر، لرستان و تهران دیده می‌شود.

گل جالیز بیشتر به چه گیاهانی برای نمو علاقه دارد؟

گوجه، سیب‌زمینی، بادمجان، کاهو، جعفری، آفتاب‌گردان، زیره، عدس، ماش، بادام زمینی، فلفل، کرفس، خربزه. تعدادی از درختان میوه مانند درخت زردآلو و درخت بادام

جوانه زدن

بذر گل جالیز پس از گذشتن یک فصل و شروع بارندگی بهاره شروع به جوانه زدن می‌کند. بذر با غده‌هایی به گیاه میزبان متصل می‌شود.

شیره گیاه میزبان را می‌مکد و خود را آماده جوانه‌زنی می‌کند. این گیاه تا چند ماه توانایی جوانه زدن را دارد.

گل جالیز تا انتهای فصل زراعی نیز می‌تواند جوانه بزند. با تغییرات آب و هوا بذر دوباره به خواب می‌رود تا سال بعد که دوباره شرایط محیطی آماده جوانه زدن شود. هر ساله فقط تعدادی از بذرهای گل جالیز جوانه می‌رنند.

رشد انگل جالیز

گل جالیز با متصل شدن به ریشه گیاه میزبان رشد می‌کند. هر بوته گل جالیز تعداد زیادی بذر تولید می‌کند که بسیار ریز هستند. این بذر‌ها توسط باد و آبیاری منتقل شده و در جایی دیگر رشد می‌کنند.

بذر گل جالیز با فاصله‌ی دو سانتی متر به ریشه‌ی گیاه میزبان می‌چسبد و از شیره‌ی آن استفاده می‌کند. این بذر بین 12 تا 15 سال زنده می‌ماند.

بذر بعد از جوانه زدن خود را وارد ریشه‌ی گیاه میزبان می‌کند. در آن جا آنزیمی ترشح می‌کند که باعث از هم گسیختن سلول‌های ریشه‌ی گیاه میزبان می‌شود.

گل جالیز با مکیدن مواد غذایی گیاه میزبان باعث ضعف و در نهایت نابودی آن می‌شود. گل جالیز در هنگام گلدهی از خاک بیرون می‌آید یعنی زمانی که دیگر کار از کار گذشته است و به گیاه میزبان آسیب زیادی رسانده است و می‌خواهد گلدهی انجام دهد.

نشانه‌های آسیب رساندن به گیاه میزبان

از نشانه‌های آسیب گل جالیز رشد نکردن گیاه، تشنگی، زرد و پژمردگی برگ‌های گیاه میزبان می‌باشد.

مبارزه با انگل جالیز

گل جالیز زمانی از خاک بیرون می‌آید که بیشترین آسیب را به گیاه میزبان وارد کرده است. بنابراین از بین بردن انگل جالیز در این زمان در واقع به دلیل تولید نکردن بذر و ازدیاد آن است.

1- یکی از روش‌های مبارزه بهداشت زمین کشاورزی است. بذر گل جالیز به علت اینکه بسیار ریز بوده به راحتی با باد، آب، خاک، حشرات و حیوانات و حتی وسایل نقلیه جا‌به‌جا می‌شود.

2- گل جالیز در دمای 15 تا 20 درجه رشد می‌کند. بنابراین اگر می‌توان کشت را در درجه حرارتی متفاوت انجام داد تا دما برای رشد گل جالیز مناسب نباشد.

3- زمین زراعی آلوده به گل جالیز را نباید به صورت متناوب و پشت‌ سر‌هم با میزبان‌های مشترک کشت نمود. بلکه می‌توان با گیاهان غیر حساس به مدت دو سال زراعت کرد.

4- از گیاهان تله استفاد کرد. گیاهان تله در واقع گیاهانی هستند که انگل جالیز را وادار به جوانه زنی می‌کنند ولی میزبان نیستند. گیاهانی مانند: کتان، یونجه، ذرت گیاهان تله هستند که باید گیاه میزبان را تا قبل از گلدهی گل جالیز از بین برد تا بذر آن پراکنده نشود.

5- باید به طور مناسب تغذیه صورت گیرد. اگر pH خاک بالا باشد گیاه نمی‌تواند به طور مناسب عناصر غذایی را جذب کند. بنابراین باعث زیادتر شدن گل جالیز می‌شود. پس با تغذیه مناسب گیاه میزبان در تمامی مراحل می‌توان آسیب گل جالیز را کم کرد. انگل جالیز در محیط قلیایی رشد بهتری دارد.

6- از بین بردن انگل جالیز به صورت دستی نیز یکی از روش‌های مبارزه است. با ابزار تیزی اقدام به قطع کردن آن‌ها از زمین کنیم. بوته‌های قطع شده را باید حتما به خارج از زمین انتقال دهیم. زیرا هنوز امکان گلدهی و بذر را دارند. گل جالیز را نباید از ریشه بکشیم زیرا باعث آسیب به گیاه میزبان می‌شود.

7- دیگر روش استفاده از پوشش پلاستیکی است. با استفاده از پوشش پلاستیکی دمای خاک را به 50 درجه سانتیگراد برسانیم. بهتر است شش هفته این کار ادامه داشته باشد. در ضمن نباید زمین را شخم بزنیم.

8- استفاده از نمونه‌های اصلاح شده هم روش دیگری است. نمونه اصلاح شده مقاومت بیشتری نسبت به گل جالیز دارند.

9- استفاده از علف کش آپیروس (سولفوسولفورون 75 WG) به میزان 53 گرم در هکتار که باید 20 روز پس از انتقال نشاء انجام شود. اما باید باقیمانده سم در خاک قبل از کشت بعدی (مانند گندم) بررسی شود، تا از حد مجاز بیشتر نباشد.

در یک بررسـی نشـان دادنـد کـه مصـرف نیکوسـولفورون در مراحـل اولیـه جوانه زنی بذر، به طور معنی داری طویل شدن اندام مکنده ی گل جالیز را کاهش خواهد داد.

سم کشنده و نابودکننده قطعی برای این انگل وجود ندارد.کنترل این انگل به روش شیمیایی خیلی توصیه نمی شود.

زیرا گیاه میزبان و انگل جالیز ارتباط نزدیکی بهم دارند و در انتخاب علف کش باید به این نکته که استفاده از آن صدمه ای به گیاه میزبان وارد نکند و همچنین گیاه میزبان به آن علف کش حساسیت نداشته باشد، توجه زیادی کرد.

استفاده از علف کش‌های تدخینی:

برای استفاده از علف کش‌های تدخینی می‌توان از علف کش واپام به میزان 1000 لیتر در هکتار و به کمک ماشین مخصوص تزریق سم در عمق 20 تا 25 سانتی متری قبل از کشت گوجه فرنگی اقدام کرد.

آبیاری بعد از کاربرد سم واپام در افزایش تاثیر آن ضروری است. در مواردی که تراکم گل جالیز بسیار زیاد است ضدعفونی می‌تواند زمین را تا حدی به وضعیت اولیه برگرداند.

استفاده از علفکش عمومی گلایفوزیت در میزان مصرف بسیار کم، استفاده از بذرکش ویکتور به میزبان 50 سی سی در هکتار در سه نوبت به ترتیب، 30، 40 و 50 روز پس از انتقال نشاء به مزرعه توصیه می‌شود.

مبارزات شیمیایی:

الف – فومیگاسیون: در این روش زمین بعد از گاورو شدن به مدت چند هفته سموم گازی به صورت دستی یا مکانیزه وارد خاک میشود و سطح ان را با پلاستیک پهن شده می پوشانند. این روش بسیار هزینه بر و گران است.

ب – موادی وجود دارند که از ریشه ی پنبه گرفته میشود به نام استریکول که باعث تحریک و جوانه زنی گل جالیزی بدون گیاه میزبان می‌شود.

ج – کاربرد کنترل شده سموم روی گل جالیز در سطح خاک نیز یک روش شیمیایی بر علیه گل جالیز است. علف کش هایی مانند توفوردی، رانداپ، پاراکوات، بنتازون و … می توانند در کنترل گل جالیز موثر باشند اما این نکته فراموش نشود که گیاه انگل قبل از خارج شدن از خاک حداکثر خسارت خود را به گیاه میزبان وارد کرده است و بهترین روش کنترل گل جالیز روشی است که بتواند قبل از اتصال انگل به ریشه میزبان عمل کند.

د) کاربرد برخی سموم به صورت دوره ای: علفکش هایی مانند کلروسولفورون، ایمازاکوئین، ایمازاپیر، گلایفوزیت نتایج امید بخشی نشان داده اند. نکته مهم میزان مصرف ایمن از این علف کش ها است چرا که مصرف بیش از مقدار توصیه شده علف کش باعث صدمه شدید به میزبان می شود و از طرفی مصرف کمتر از میزان لازم نمی تواند انگل را کنترل نماید.

نتیجه گیری نهایی

گل جالیز موجب کاهش شدید عملکرد میزبان می گردد. بهترین توصیه درباره گل جالیز در مزرعه برطرف کردن آلودگی های لکه ای در مزرعه به محض مشاهده اولین آلودگی و جلوگیری از بذردهی گل جالیز است. 

در مزارع آلوده نیز یک برنامه مدیریت حداقل پنج ساله برای کنترل نسبی گل جالیز و خالی کردن بانک بذر لازم است. در غیر این صورت آۀودگی در مزرعه هر سال بیشتر خواهد شد.